Welkom » Overdenkingen » ‘Het zout en het licht door’ ds. Melle Leffers op 3 maart 2019

‘Het zout en het licht door’ ds. Melle Leffers op 3 maart 2019

Als er ooit klip en klaar door Jezus gezegd is dat de kerk geen besloten club is, alleen voor genodigden… dan is het wel in het stukje evangelie dat we vandaag gelezen hebben.
Jezus zegt hier tegen zijn volgelingen, en DUS tegen ons: Jullie zijn het zout van de aarde. Jullie zijn het licht in de wereld! Dat is nogal een uitspraak!
Want Jezus zegt niet: wat zou het toch mooi zijn als jullie dat zouden zijn: het zout van de aarde, het licht van de wereld… Of: als je nu eens goed je best doet, dan word je  het misschien wel… Of: jullie MOETEN het eigenlijk zijn, maar ja, je bent natuurlijk ook maar een mens met gaven en gebreken… Nee, er staat: je bent het! Je bent het als gelovige, als kerk, als gemeente.
Zout van de aarde. En licht voor de wereld!

Twee heel verschillende beelden.
Allereerst dat van zout. Wat is zout eigenlijk? Wat doet zout?
In Jezus´ tijd was zout veel waard. Onze woorden salade en salami komen daarvandaan.
Er zit het Latijnse woordje sal in, dat zout betekent. Datzelfde woordje vind je terug in onze woorden ‘soldij’ en ‘salaris’. Zout was zo duur dat het soms gebruikt werd als loon.
Zout is dus kostbaar. Dat is 1!
Twee is dat zout smaak geeft aan het eten! Niet voor niets staat het altijd op de tafel in restaurants, enz. Het eten wordt er lekker pittig van! Zonder zout is het eten laf, flauw, smakeloos. Gewoon niks aan.
Vraag maar aan mensen die een zoutloos dieet hebben!
In de derde plaats wordt zout gebruikt om bijvoorbeeld vlees langere tijd te bewaren.
Voedsel waaraan zout is toegevoegd, bederft minder snel.

En nu zegt Jezus tegen zijn volgelingen: ‘Jullie zijn het zout van de aarde’!
Bedoelt Jezus nou te zeggen dat de gemeente kostbaar en waardevol is voor de samenleving? Dat ze de smaakmaker is in een flauwe wereld? Dat de kerk de wereld moet bewaren voor bederf?
Dat klinkt allemaal nogal pretentieus. Zo niet aanmatigend!
Zoveel pit zit er nou toch ook weer niet in ons. Een kleine kern actievelingen doet vaak ontzettend veel in de gemeente en een brede rand gelooft het allemaal wel. Het zout van de aarde!? Wij!?

‘Als het zout zijn smaak verliest, hoe kan het dan weer zout gemaakt worden?’
Vreemde uitspraak. KAN zout überhaupt zijn smaak verliezen?
Misschien zegt Jezus het om aan te geven dat zout alleen werkt, als het GEBRUIKT wordt.

Zo vroeg een zeepfabrikant ooit eens aan een rabbi:
‘wat stelt godsdienst nou eigenlijk voor? Kijk naar de ellende en de toestand in de wereld na duizenden jaren godsdienst. Als godsdienst waarheid is, wat heeft het dan te betekenen?’
De rabbi zei niets, maar hij nam de man mee naar buiten.
Daar liep een stel jongens die van beneden tot boven onder de modder zaten.
Hij zei: ‘kijk daar nou eens naar. We hebben al generaties lang zeep, maar het zijn net varkens. Wat heeft zeep dan voor zin?’
De zeepfabrikant protesteerde: ‘Maar rabbi, zeep werkt alleen maar als het gebruikt wordt’. ‘Precies!’, zei de rabbi, ‘en met godsdienst is het niet anders…’

Zout werkt ook alleen als het gebruikt wordt… En het mooie van zout is: je hebt er niet eens zo veel van nodig. Een klein beetje zout doet al wonderen. Te véél is ook weer niet goed (krijg je hoge bloeddruk van), maar een snufje zout in het eten… je ziet het niet eens… maar je proeft het wel… het trekt overal doorheen.

Dat je gelovig bent, christen bent, hoef je echt niet van de daken te schreeuwen. Liever niet zelfs. Persoonlijk voel ik me daar altijd heel ongemakkelijk bij.
Maar je mag wel proberen om gewoon in je eigen omgeving het leven wat smakelijker maken. Laat in alle bescheidenheid maar zien dat vriendschap nog voorkomt… dat liefde nog bestaat en verdraagzaamheid en respect… dat vergeving mogelijk is… dat er nog zorg is om mensen… dat het gewoon niet wáár is dat iedereen alleen nog maar aan zichzelf denkt. Dat er in een wereld van Trumps en Wildersen ook nog mensen zijn die –in de woorden van Huub Oosterhuis- ‘goed willen zijn, betrouwbaar, trouw, rechtvaardig, meedogend!’
Mensen die zich willen laten aanspreken door ‘woorden die werken ten goede, je hart versterken, je geweten scherpen. Dat er in een duistere wereld nog mensen van licht zijn’!

Ligt hier niet een kans voor de kerk?
Soms lijden we eraan dat het allemaal terugloopt in de kerken.
Dat het aantal kerkgangers zo afneemt. Maar ook een kleinere kerk kan smaak geven aan haar omgeving, getuigen van haar hoop en geloof en haar liefde.
In haar zorg voor mensen laten zien wat het geloof, wat God voor mensen kan betekenen.

En zo komen we bij dat andere beeld: ‘Jullie zijn het licht in de wereld!’
In tegenstelling tot zout is LICHT wél zichtbaar! In het donker zie je het licht al van verre!
Het is juist vaak de kritiek op de kerk dat ze zo weinig zichtbaar is in de samenleving. Dat ze zo weinig uitstraling heeft. Nauwelijks nog een rol van betekenis speelt.
Ook niet in het publieke debat. En ALS de kerk dan eens van zich laat horen, is het vaak met opvattingen waarmee je als modern gelovige liever niet geassocieerd wilt worden!
Het van kaft tot kaft letterlijk nemen van de bijbel en zo de indruk wekken niet van deze wereld te zijn…  of gedoe rondom homoseksualiteit, zoals onlangs met die Nashville verklaring.
Jammer is dat. Want we hebben zoveel goeds en moois in huis! Dat verdient het gewoon niet om onder de korenmaat weggezet te worden!

  • Kijk naar de diensten die we houden, en waar we (nee, echt niet altijd, maar toch geregeld) bemoedigd en geïnspireerd vandaan komen
  • Waar anders dan in kerken vind je een plek om stil te zijn, muziek te luisteren, na te denken en te praten over geloof en leven? Over het zorgvuldig en respectvol omgaan met elkaar en de wereld, met mensen uit andere godsdiensten en culturen?
  • Waar anders dan in de kerk worden zoveel belangeloze bezoeken gebracht en zet men zich in voor mensen dichtbij en veraf?

Nog steeds is de kerk de grootste vrijwilligersorganisatie in ons land. En ook in organisaties als Amnesty of de Voedselbank of het Vluchtelingenwerk kom je vaak kerkelijk betrokken mensen tegen. Of mensen die dat in het verleden waren. Zo werkt het zout in de praktijk wel degelijk door. Zo geven mensen door hun doen en laten kraak en smaak aan het leven. Zo straalt het licht van Christus door velen heen. Bescheiden, maar helder.

Een klein beetje zout is vaak al voldoende. Een klein beetje licht doorbreekt al het donker.
Een vriendelijk woord, een knipoog, een glimlach, een arm op een schouder, een kaartje, een compliment, de ander met mildheid en compassie tegemoet treden…
Zulke kleine gebaren van aandacht doen al zo veel…

Jezus zegt eigenlijk: verberg niet wat je in je hebt en waar je nog in mag groeien. Houd je liefde, je aandacht niet voor jezelf. Zit de wereld –zeker in onze tijd- niet te springen om pittige en hartelijke mensen? Mensen die wat kraak en smaak geven aan het leven. Wat kleur en fleur.
Mensen die er weer voor zorgen dat het leven goed is en naar meer smaakt.
Mensen die ergens in geloven. Die ergens voor staan.
Die de straat opgaan om te protesteren tegen onrecht en discriminatie.
Scholieren die spijbelen voor het klimaat.

Ach, voor al die dingen hoef je niet eens christen te zijn!
Gelukkig zijn er ook buiten de kerk mensen zat die hun licht laten schijnen.
Die zout willen zijn in een soms zo zouteloze wereld.
‘Zo moet ook jullie licht schijnen voor de mensen!’, zegt Jezus.
Niet om onszelf op de borst te kloppen, zo van kijk ons eens goed doen. Nee, dat niet, niet om zelf in het zonnetje gezet te worden… maar dat zij, als zij ONZE goede daden zien onze VADER die in de hemel is, eer bewijzen!
Amen.