Welkom » Nieuws » Opening expositie ‘Consider me’ (Zie mij) door Matthy Bijleveld op 17 januari 2020

Opening expositie ‘Consider me’ (Zie mij) door Matthy Bijleveld op 17 januari 2020

Geachte aanwezigen,

Het is een eer om hier voor u iets te zeggen over de fototentoonstelling ‘Zie mij’ van Caroline Waltman, op deze bijzondere plek van het klooster van Ter Apel. Door de week is dit waar u nu zit een museum, maar zondagochtend is dit een oefenplaats van levend religieus besef. Dit laatste is een kunst op zichzelf; een religieuze gemeenschap gaande houden in deze tijd. Toch blijft religie boeien. Ook omdat de religieloze samenleving in Nederland aan haar materiële grenzen begint te komen. Lang leve de gevoeligheid daarvoor, zou ik willen roepen.

Goede kunst en goede religie draaien om hetzelfde.
Zij beantwoorden 2 vragen:
1. Ráákt het me. ?
2. Ga ik iets doen?

Als kunst, als religie je níet raakt is het niet echt leuk.
Je zou dat kitsch kunnen noemen. Je hebt ook reli-kitsch.
Het gaat om gevoeligheid.
In de fotografie gaat het dan om de gevoelige lens. En het vastleggen op de  gevoelige plaat… om daarmee de gevoelige ziel te ráken.
In religie  en kunst gaat het er om of mensen gevoelig zijn voor wat er met de ziel gebeurt. Bezieling.
En ook of we gevoelig zijn voor wat er om ons heen gebeurt. Of we de mensen om ons heen zíen.
Zijn we bereid ons in een ander in te leven?

De titel van de tentoonstelling is: ‘Zie mij’.
Mijn eerste gedachten daarbij zijn: ‘Ja, dat is nu typisch onze cultuur.’
‘Zie je mij wel?’ Zo, niet, dan stuur ik je een selfie
‘Kijk mij’, dat lijkt de kortste samenvatting van onze cultuur. Bewijzen dat je interessant bent.
En dan vooral via foto’s.

Maar er is verschil tussen zien en kijken.  Want de mogelijkheid om echt jezelf te laten zien is belangrijk. Het heet coming out.

Het aardige in de religie is dat het ook om gezien worden draait. Het religieuze besef beweert, dat de mens altijd is gezien : namelijk door God. Dat is een mooie geruststelling,,,,, of het geheim van het leven, God, ziet alles, maar het verraadt ons niet. Nee een geheim kan niet verraden, maar wellicht verraden wij onszelf, door het geheim te vergeten.

Ik denk bij ‘Zie mij’  ook aan ‘Ecce homo’: zie de mens.
Dat lezen we in de bijbel, in het Johannesevangelie, de verslaglegging van het leven van Jezus. Pontius Pilatus, de Romeinse rechter is aan het woord, omdat hij het moeilijk vindt om een oordeel te vellen over de persoon Jezus, die terecht staat voor opruiende activiteiten.
Hij toont Jezus aan het volk verkleed als koning met een doornenkroon en een mantel en roept ‘Zie de mens’. In de kunst is dit een geliefd beeld geworden.
De lijdende, gekwelde figuur is een mens met een gebogen hoofd en gebonden handen.
De bijbel en de boodschap van Jezus liggen ten grondslag aan dit gebouw.
Destijds werd de boodschap als nieuw licht ervaren.
(Nu is een foto van het zwarte gat de meest iconische van onze tijd.)

In het ziekenhuis waar ik ook werk, het UMCG, is een promotiefilmpje gemaakt met dezelfde titel: ‘Zie de mens’. U kunt het op internet bekijken. In dit filmpje komen alle medewerkers naar voren die om je heen staan als je als patiënt in het ziekenhuis wordt behandeld.
‘Wij zien jou, we weten wat je nodig hebt. Bij ons ben je in goede handen’, is de boodschap.

Zien is kijken met geraaktheid.
Niet op alle foto’s in de tentoonstelling staan mensen. Maar zelfs al staat er niemand op de foto, dan staat de mens er nog op. Want de vraag is: Wat zien we?
Een situatie, het leven, óns leven…

Een heel aansprekend beeld  in de expositie is het beeld van de lachende man op een soort rotsblok in zee. Ook afgedrukt op de uitnodiging. Hij toont zich aan de kijker met een lach.
Het is een slimme man. Een man met humor. Hij kent de wereld.
Ik denk dat hij op zoek is naar een veilig thuis. Hij weet dat hij in een onbekend land
een netwerk nodig heeft. Mensen die hem willen helpen.
Hij kent internet en het effect van een mooie foto op Facebook of Instagram.
Hij weet dat dat een manier is op een vriendenkring op te bouwen.
Hij heeft een t-shirt laten maken. Met de boodschap: Add me as a friend. Voeg mij toe aan je vriendengroep. Hij adverteert zichzelf op een humoristische manier.
Hij spreekt de eigentijdse taal. En dan die lach erbij, om hem kun je niet heen.
Op zijn lichtvoetige wijze ráákt hij mij.
Wat ga ik doen? Moet ik iets vinden? En wat zie ik eigenlijk?
Of: interpreteer ik al met mijn Nederlandse bril…?
Misschien gaat het de man alleen om het belang van vriendschap.
Daar is hij ook een geweldige promotie van…vriendschap.

Caroline Waltman  verweeft fotografische beelden en bijbelteksten.
Soms is het verband helder, soms moet je fantasie aan het werk. Je komt tegenstellingen in bijbelteksten tegen. Caroline Waltman laat ze beiden staan.

Tekst en beeld. In Genesis 5,1b staat:
‘Toen God Adam schiep, de mens, maakte hij hem zo dat hij leek op God.’ Dit komt terug in Psalm 8, 6:
‘U hebt de mens bijna een god gemaakt, de mens gekroond met glans en glorie, hem toevertrouwd het werk van uw handen.’

Maar dan de andere kant in Genesis 6, 5 & 6:
‘De Heer zag dat alle mensen op aarde slecht waren:
alles wat ze uitdachten was steeds even slecht.
Hij kreeg spijt van dat hij mensen had gemaakt en voelde zich diep gekwetst.’ …

Bij deze tekst plaatst de fotograaf een foto van een lemen muurtje waarlangs een heleboel kleren liggen. De mens is verdwenen.

Bij het bestuderen van het boekje dat bij de tentoonstelling hoort en wat het formaat heeft van een dagboekje waarin u elke dag,wat zou kunnen bladeren, vroeg ik me af:
‘Wat was er eerst?’ De foto of de bijbeltekst?
Dat komt mij als een dominee bekend voor…
Eerst de tekst? Of eerst de situatie en daar een tekst bij zoeken? Dat roept de vraag op of de fotograaf een boodschap wil overbrengen? U kunt het haar vragen.

Een ánder beeld wat u kan opvallen is een foto met de tekst uit Prediker 3, 19:
‘Zoals een dier sterft, zo sterft ook een mens; ze delen in dezelfde adem. Dat is hun beider lot.
Een mens is niet beter af dan een dier, want alles is leegte.
Een beeld en een tekst dat veel te denken geeft, juíst in onze tijd met vragen of dierenwelzijn en grote milieuvraagstukken.

In het boek staan mooie foto’s die perfect passen bij de titel : ‘Zie mij’ of  bij ‘Zie de mens’
en die niet op de expositie zijn.

-Zoals de foto op p.129:
een meisje met een betraand, rood gezicht en de handen voor haar hals.’

Op p.135 zie ik een foto van een man in een stoel druk aan het bellen.
Achter hem zien we een prachtig blauwe zee. Hij zit er met zijn rug naar toe.
‘Man, waar ben je zo druk mee?’, vraag ik me af. ‘Kijk achter je en geniet…’

Er is veel te zien. Er is ook veel te lezen. U bent hier om dat opnieuw te gaan doen.
Kunst en religie zijn op zoek naar moderne geraaktheid door het geheim van het leven.

Een mooiere en interessantere tentoonstelling zult u niet snel kunnen bezoeken.
Of gaat u zondag naar het volgende museum? Als ik u was zou ik zondag naar de kerk gaan.
Dit is een grapje omdat het geen grapje is, zou Aart Staartjes hebben kunnen zeggen.
Hij begon met het voorlezen van de bijbel en kwam uit bij Sesam straat. Dat kan ook.

Hierbij is de tentoonstelling geopend. Ik wens u vanmiddag veel plezier, ook met elkaar.